YIKIMDAN UMUDA: AYOUSH’UN HİKAYESİ

Kuzeybatı Suriye’de Kadın Sağlığı için Güvenli Alanlar

Sabahın ilk ışıkları, Suriye’deki uzun savaşın izlerini hala taşıyan İdlib’teki bir kasabada bulunan eski bir evin kırık duvarlarından sızıyor. Hava, toz ve kömür ateşinde ağır ağır pişen ekmek kokarken, küçük ve kalabalık bir evde 39 yaşındaki Ayoush Qazzeh, hem kırılgan hem de dirayetli hissettiren bir güne başlıyor her zaman olduğu gibi. Dört çocuk annesi Ayoush, çatışma, yerinden edilme ve yoksulluğun yarattığı fırtınaları atlatmış, çocuklarını ise sınırlı imkânlarla büyütmeye çalışıyor.

Evinin önünü temizliyor, kızının kıyafetlerini katlıyor ve yılların ağırlığını taşımış elleriyle birazdan içecekleri çayı hazırlıyor. Dört çocuk, her biri çatışmanın gölgesinde doğmuş ve belki de her birinin yüzünde Ayoush, savaş boyunca tanıklık ettiği ama adını bir türlü koyamadığı kayıplarını görüyor.

“Kaygısız bir güne uyandığımı hatırlamıyorum,” diyor yumuşak bir sesle. “Ama anne olunca, etrafındaki her şey durmuş olsa bile nefes almayı öğreniyorsun.”

Hayatta Kalma Mücadelesi

Destek bulmadan önce Ayoush’un dünyası yalnızca hayatta kalma mücadelesiyle sınırlıydı. Gebelikleri takip edilmemiş, sezaryen ameliyatları en düşük seviyede kontrollerle yapılmıştı; bu şartlarda risk çok yüksekti. Hayatta kalmak için içgüdü ve şansa güveniyordu.

En küçük çocuğu Warda doğduğunda, Ayoush bebeğinin kollarının ince, ağlamalarının zayıf olduğunu fark etti. Onu götürebileceği bir doktor yoktu, ilaç alabileceği bir eczane de. Şimdi yedi aylık olan Warda, dünyaya geldiği ilk haftalarda malnütrisyonla mücadele ediyordu.

Warda güçlükle hayatta kalmıştı. Çektiği bu zorluklar, Ayoush’un aklını hala meşgul ediyor. “Bir anne, bebeğinin geceyi geçirip geçiremeyeceğini düşünmek zorunda kalmamalı,” diyor.

Kliniğin Kapıları Açıldığında

Ayoush için her şey, İdlib’te bir birinci basamak sağlık merkezinin açıldığını duyduğu gün değişti. Dünya Doktorları tarafından işletilen merkez, artık işlevsel bir kadın ve çocuk sağlığı birimine sahipti. Bu birim, bölgedeki halka anne sağlığı, aile planlaması ve üreme sağlığı ile ilgili danışmanlıklar da sunuyordu.

“Savaş her şeyi elimizden almıştı. Ama sonra bu kliniğe girdiğimde yıllar sonra ilk kez birilerinin bizi önemsediğini hissettim” diyor Ayoush.

Ayoush klinikte, kadınların evlerini ziyaret ederek gebelik kontrolleri, emzirme desteği ve sağlık eğitimi veren Dünya Doktorları’nın toplum sağlığı çalışanı Fatima ile tanıştı.

“İlk kez Ayoush’la tanıştığımda çok yorgundu. Ama aynı zamanda kararlıydı,” diyor Fatima. “Bana, dört gebeliğini de herhangi bir sağlık hizmeti alamadan geçirdiğini anlattı. Ona, ‘Artık bunu yalnız yapmak zorunda değilsin,’ dedim.”

Kuzeybatı Suriye’de, bu küçük İdlib kasabasındaki klinikler Suriyeliler için sadece sağlık tesisi değil, aynı zamanda onların güvenli birer sığınakları.

“Bazı kadınlar bize ulaşmak için saatlerce yürüyor,” diyor Dünya Doktorları Üreme Sağlığı Koordinatörü Dr. Lina Al-Hassan.

“Buraya travmalarıyla, korkularıyla ve sessizlikleriyle geliyorlar. Bizse onlara ihtiyaç duydukları tedaviyi sunuyoruz; ama en önemlisi onları dinliyoruz. İyileşme böyle başlıyor.”

Suriye genelinde sağlık sistemi hala kritik düzeyde. Anne ve yenidoğan bakımı büyük bir kriz yaşıyor. Birçok doktor ülkeyi terk etti, kalanlar ayda 40 doların altında kazanıyor. Kadınlar çoğunlukla evde, yalnız, steril ekipman veya eğitimli destek olmadan doğum yapmak zorunda kalıyor.

Ancak bu çöküşün ortasında, Dünya Doktorları’nın sağlık merkezleri ülkedeki sağlık altyapısını ayakta tutmak adına hayati bir destek sağlıyor:

• Dünya Doktorları, Halep ve İdlib’te anne, yenidoğan ve üreme sağlığı hizmetleri sunan 10 sağlık merkezini işletiyor.
• Kadın toplum sağlığı çalışanları (personelin %83’ü) aracılığıyla izole veya güvensiz bölgelerde annelere ulaşıyor.
• Kadın danışman ve psikologlar aracılığıyla ruh sağlığı ve psikososyal destek sağlıyor.
• Suriyeli ebeleri sürekli eğitim ve gerekli malzemelerle destekliyor.
• Sınır ötesi değerlendirmeler yaparak daha güçlü anne-çocuk sağlığı sistemlerinin kurulması adına savunuculuk yapıyor.

Sadece geçen yıl, Dünya Doktorları’nın işlettiği kliniklerde %60’ı kadın ve kız çocuğu olmak üzere 39.000 Suriyeli’ye tıbbi bakım verildi.

“Gerçekleştirdiğimiz her güvenli doğum, gıdaya erişebilen her çocuk ve yüzünde yıllar sonra yeniden bir tebessüm bıraktırabildiğimiz her kadın… İşte iyileşme böyle başlıyor,” diyor Fatima ve ekliyor: “Sadece hastaneleri yeniden inşa etmiyoruz. 13 yıl süren acımasız savaşın izleriyle mücadele eden Suriyeliler için umudu yeniden inşa ediyoruz.”

Sürekli Destek Neden Önemli?

Savaş yorgunu Suriye’de tüm zorluklara rağmen toparlanma çabaları sürüyor. Ancak uluslararası finansman sağlanmazsa, bölgede klinikler tekrar kapanabilir ve binlerce kadın, sahip oldukları nadir güvenli alanı bir kez daha kaybedebilir.

Savaşın yarattığı bu devasa enkazdan çıkıp yeniden ayağa kalkan kadınlar, her şeye rağmen iyileşmenin mümkün olduğunu kanıtlıyor.

“Kadınları yeniden ayağa kaldırmadan Suriye’yi yeniden inşa edemeyiz,” diyor Dr. Al-Hassan ve ekliyor: “Ve bu, onlar için her güvenli bakım alanını açık tutmakla başlıyor.”

Dünya Doktorları, Suriye’de anne-çocuk ve üreme sağlığı programlarını sürdürerek, Ayoush gibi binlerce kadının sağlığa, güvenli bir alana ve onurlu bir yaşama erişmesine destek oluyor. Çünkü iyileşme sadece yıkılan duvarları yeniden inşa etmekle değil, hayatları yeniden inşa etmekle başlayacak.